Методи Исков е современ македонски ликовен уметник, педагог и долгогодишен активен учесник на ликовната сцена во Прилеп. Неговото творештво се движи низ повеќе уметнички медиуми – од сликарство и скулптура, до мурална уметност, мозаици и современи инсталации, градејќи препознатлив и повеќеслоен ликовен израз.
Во неговата уметност Прилеп често се појавува како инспирација и визуелен референт, а просторот, материјалот и меморијата се теми кои постојано се провлекуваат низ неговите дела. Исков работел на значајни мозаични проекти, меѓу кои и црквата „Св. Петка“ во Прилеп и црквата „Св. Константин и Елена“ во Скопје, а неговите мурали се дел од урбаната визуелна слика на градот.
Покрај авторската работа, тој е и посветен педагог – професор по ликовна уметност и активен во приватното ликовно училиште „Арт Ика“ во Прилеп, каде работи со млади генерации уметници. Член е на ДЛУМ (Друштво на ликовни уметници на Македонија) и ДЛУП (Друштво на ликовни уметници на Прилеп), а во еден период бил и претседател на ДЛУП.
Во ова интервју за „Клуб Деница“, зборуваме за неговиот уметнички пат, различните техники во кои твори, педагошката работа и современите предизвици на ликовниот уметник.
Како започна Вашиот уметнички пат и што Ве насочи кон ликовната уметност?
Мојот уметнички пат започна многу рано, уште во детството, кога природно чувствував потреба да цртам, да моделирам и да ја набљудувам околината преку форма, линија и боја. Уметноста за мене не беше само хоби, туку начин на размислување и комуникација со светот. Растејќи во Прилеп, град со специфична архитектура, историја и силно културно наследство, секојдневно бев опкружен со визуелни мотиви кои влијаеја врз мојата перцепција.
Со текот на времето интересот прерасна во сериозна определба. Образованието и контактот со професори како проф. Александар Џинго потоа во моите студентски денови проф. Станко Павлески и проф. Јован Шумкоски, и други уметници ми помогнаа да ја разберам уметноста не само како естетика, туку и како процес на истражување, размислување и лична одговорност. Посебно ме привлекуваше можноста преку уметноста да се создава трага, да се комуницира со луѓето и да се отвораат прашања за просторот, времето и човекот.
Во текот на годините сфатив дека уметноста не е само професија, туку начин на живот. Таа бара постојана работа, дисциплина и внатрешна љубопитност. Токму таа потреба за постојано истражување ме водеше понатаму низ различни техники и медиуми.
Колку Прилеп како град и средина влијаеше врз Вашиот визуелен јазик и инспирација?
Прилеп има огромно влијание врз моето творештво. Тоа е град со специфична енергија, со силна материјалност и визуелна препознатливост. Каменот, старите фасади, тесните улици, историјата што се чувствува на секој чекор, па дури и светлината и боите на градот – сето тоа се елементи кои остануваат во потсвеста на еден уметник.
Особено ме инспирира односот меѓу природата и урбаното. Марковите Кули, карпестите форми и пејзажот околу Прилеп имаат една скулптурална сила што несвесно влијаела врз моето чувство за форма и простор. Во многу мои дела, дури и кога не постои директен приказ на градот, присутна е таа текстура, таа тежина и ритам на просторот што го носи Прилеп.
Од друга страна, Прилеп отсекогаш имал активна културна сцена и силна уметничка традиција. Контактот со локални уметници, изложби, колонии и културни настани ми помогна да изградам чувство на припадност кон една поширока ликовна заедница. За мене, Прилеп не е само место на живеење, туку простор што постојано комуницира со мојата уметност.
Работите во повеќе уметнички медиуми – сликарство, скулптура, мозаик, мурали и инсталации. Како се развиваше таа потреба за различен израз?
Потребата за различен израз дојде сосема природно. Никогаш не сум чувствувал дека една техника може целосно да ги опфати сите идеи што сакам да ги истражувам. Секоја тема, секое чувство или концепт бара различен пристап и различна материјалност.
Сликарството ми овозможува интимност и непосредна работа со бојата и гестот. Скулптурата, пак, отвора сосема поинакво доживување на просторот и физичката форма. Мозаикот носи дисциплина, трпение и чувство на трајност, додека муралот создава директна комуникација со јавниот простор и со луѓето.
Инсталациите ми овозможија да размислувам пошироко – не само за поединечен објект, туку за цел амбиент, за односот меѓу предметот, просторот и гледачот. Токму таа слобода да се движам низ различни медиуми ми помага постојано да останам љубопитен и отворен кон нови истражувања.
За мене е многу важно уметникот да не се повторува механички. Секој нов проект треба да носи нов предизвик и ново преиспитување. Различните медиуми не ги гледам како одвоени дисциплини, туку како различни јазици преку кои може да се изрази една иста внатрешна потреба.
Мозаикот е значаен дел од Вашето творештво, вклучително и работата на црквата „Св. Петка“ во Прилеп и „Св. Константин и Елена“ во Скопје. Што за Вас значи оваа форма на трајна уметност?
Мозаикот носи чувство на трајност и духовност. Тоа е техника што бара трпение, дисциплина и посветеност. Во исто време, има силна симболика – секое мало парче создава една поголема целина. Работата на сакрални објекти е голема чест и одговорност, бидејќи создавате нешто што останува за генерациите после нас. Имав чест и задоволство да бидам дел од екипата на Дејан Кратевски каде што имав шанса да работам на значајни објекти и мозаици. Мозаиците на црквите “Св. Петка” во Прилеп и “Св. Константин и Елена” во Скопје како и мозаикот “Мајка Пелагонитиса” испратен во Незарет, ми се прилично драги кои можам да ги издвојам од многу други мозаици кои ги имавме создадени.
Работата на сакрални објекти е голема чест, но и голема одговорност. Кога работите на црква, не создавате само визуелно дело, туку дел од духовен простор што ќе го доживуваат генерации луѓе. Тука е многу важна и симболиката, и хармонијата на композицијата, и чувството за светлина и материјал.
Муралите се еден од Вашите најпрепознатливи изрази. Што Ви овозможува оваа форма што не го нудат другите техники?
Муралот има една посебна енергија затоа што живее во јавниот простор. За разлика од галериското дело, кое публиката свесно оди да го види, муралот секојдневно комуницира со луѓето – со минувачите, со градот, со архитектурата.
Мене ме привлекува токму таа непосредност. Муралот може да оживее запоставен простор, да отвори дијалог, да создаде нов визуелен идентитет на едно место. Тој е истовремено уметност и дел од урбаното живеење.
Работата во голем формат носи и физички и креативен предизвик. Треба да размислувате за размер, дистанца, движење на гледачот и односот со околината. Тоа е сосема поинакво искуство од работа во ателје.
Еден од првите мурали кој ми е посебно драг е муралот во градската библиотека “ Борка Талески” кој сеуште може да се погледне, како и многу други мурали кои оставаат белег на разлиочни локации низ нашит град.
Инсталациите со постоечки предмети се посебен сегмент од Вашата работа. Што Ве привлекува кон реупотреба и ново читање на веќе постоечки материјали?
Мене отсекогаш ме интересирала меморијата на предметите. Старите, употребени материјали во себе носат траги од време, човечко присуство и одредена приказна. Кога ги користам во инсталации, се обидувам да им дадам нов контекст и нов живот.
Реупотребата не ја гледам само како практичен чин, туку и како концептуален пристап. Во современиот свет, каде сè брзо се троши и заменува, важно ми е да покажам дека и она што е отфрлено може повторно да добие значење. Во одреден момент преку инсталацијата сакам да ја доловом критиката за општествените проблеми со кои се соочуваме во сегашноста.
Инсталацијата ми овозможува да размислувам просторно и да создавам атмосфера. Гледачот не е само набљудувач, туку станува дел од делото и од просторот што го создава делото. Токму таа интеракција ме интересира.
Во суштина, преку тие материјали се обидувам да отворам прашања за времето, минливоста, меморијата и односот на човекот кон предметите и околината.
Како изгледа Вашата педагошка работа со младите уметници и што се обидувате најмногу да им пренесете?
Педагошката работа за мене не е само професионална обврска, туку многу важен и исполнувачки дел од мојот живот. Работејќи со млади луѓе, постојано се потсетувам колку е важна љубопитноста, искреноста и слободата во уметноста. Во ликовното ателје „Артика“ кое го водиме со мојата колешка Елена Димоска, но и пошироко низ мојата работа како професор, се трудам да создадам средина во која младите ќе можат слободно да експериментираат, да поставуваат прашања и да го развиваат сопствениот визуелен јазик.
Сметам дека најважно е кај младите да се изгради чувство за континуирана работа и посветеност. Денес сè се случува многу брзо и често младите очекуваат веднаш резултати, но уметноста бара време, трпение и истрајност. Затоа секогаш се обидувам да им покажам дека процесот е подеднакво важен како и конечниот резултат.
Покрај техничкото знаење, многу ми е важно да ги охрабрам да размислуваат критички и да не се плашат од личен израз. Не сакам учениците да копираат туѓи стилови или да создаваат само „убави“ работи без содржина. Уметноста треба да биде искрена и да произлегува од внатрешна потреба.
Работата со младите ме инспирира и мене како автор. Нивната енергија, отвореност и поинаков поглед кон светот често ме потсетуваат дека уметноста постојано се менува и дека човек никогаш не треба да престане да учи и истражува.
Член сте на ДЛУМ и ДЛУП, а сте биле и нивен активен учесник и раководен дел. Како ја гледате улогата на овие здруженија денес?
Мислам дека здруженијата како ДЛУМ и ДЛУП имаат многу важна улога во културниот живот и во афирмацијата на ликовните уметници. Во време кога уметниците често работат индивидуално и во сложени услови, ваквите организации треба да бидат место за поврзување, размена на идеи и заедничка иницијатива.
Во текот на моето учество во тие здруженија сум видел колку е важно уметниците да имаат простор каде ќе можат да комуницираат, да изложуваат и да соработуваат. Особено на локално ниво, здруженијата можат многу да придонесат за одржување на континуитетот на културниот живот и за поддршка на младите автори.
Сепак, денес постојат и нови предизвици. Современата уметничка сцена е многу поотворена и поразновидна, а институциите понекогаш тешко успеваат да ги следат тие промени. Затоа сметам дека здруженијата треба постојано да се обновуваат, да бидат поактивни и пофлексибилни, и да создаваат нови форми на соработка – не само меѓу уметниците, туку и со публиката, образовните институции и меѓународните сцени.
Најважно е тие да не бидат само формални организации, туку жив културен простор што ќе создава иницијативи, изложби, проекти и можности за нови генерации автори.
Имате учествувано на бројни изложби, ликовни колонии и уметнички проекти, во Македонија и надвор од неа. Кои моменти, изложби, колонии или признанија би ги издвоиле како најзначајни во Вашата уметничка кариера?
Тешко е да се издвојат само неколку моменти, бидејќи секоја изложба, колонија или проект носи свое посебно искуство и остава одредена трага. За мене, многу важни се проектите што имале можност да комуницираат со поширока публика и да останат присутни во јавниот простор.
Посебно место имаат мозаичните проекти на црквите „Св. Петка“ во Прилеп и „Св. Константин и Елена“ во Скопје како и мозаикот “Мајка Пелагонитиса” во Незарет. Тоа се дела што бараат долг процес, голема концентрација и чувство на одговорност, бидејќи стануваат дел од еден духовен и културен контекст што останува трајно.
Многу значајни ми се и ликовните колонии, бидејќи таму уметникот има можност да се оддалечи од секојдневието и целосно да се посвети на создавањето. Освен тоа, колониите овозможуваат средба со различни автори, различни генерации и различни пристапи кон уметноста. Токму тие разговори и размена на искуства често се подеднакво важни како и самите дела што се создаваат.
Секако, важни се и изложбите надвор од Македонија, бидејќи секое претставување во друга средина носи ново искуство и нов начин на комуникација со публика која има поинаков културен контекст. Од изложбите можам да ги издвојам Биенале на млади во Скопје, а од самостојните изложби можам да ги издвојам “Празна галерија” и “Уметничкиот сон”. Но, искрено, за мене најголемо признание е кога делото ќе продолжи да живее и да комуницира со луѓето и по завршувањето на изложбата.
Како ја оценувате современата ликовна сцена во Македонија и позицијата на уметникот во неа?
Современата ликовна сцена во Македонија е богата со талентирани и автентични автори. Постои разновидност на пристапи, генерации и медиуми, што е многу позитивно. Особено ме радува што младите уметници сè повеќе размислуваат слободно и се отворени кон современи форми и интердисциплинарни практики.
Но, од друга страна, условите за работа не се секогаш лесни. Уметникот кај нас често е принуден сам да се бори за простор, финансиска поддршка и видливост. Недостасува континуирана институционална поддршка, а културата не секогаш го има местото што го заслужува во општеството.
Мислам дека е важно повеќе да се инвестира во културната инфраструктура, во изложбени простори, во едукација и во создавање публика што активно ќе ја следи современата уметност. Без таа комуникација меѓу уметникот и општеството, тешко може да се создаде здрав културен контекст.
Сепак, и покрај сите предизвици, мислам дека македонската сцена има потенцијал. Уметниците кај нас создаваат искрено и со голема посветеност, а токму таа автентичност е најважна.
На што работите моментално и што може да очекува публиката во следниот период?
Во моментов работам на неколку паралелни проекти кои вклучуваат различни медиуми – од мурална уметност како дел од проектот на “Педали и приказни”, до објекти и инсталации, и изложбата “Детски цртеж” кој ја подготвуваме од нашето ателје Артика каде малите уметници ќе ги изложат своите креации.
Продолжувам и со истражување на јавниот простор преку мурали, бидејќи сметам дека уметноста треба да биде дел од секојдневниот живот на луѓето, а не затворена само во галериски контекст. Паралелно со тоа, работам и на дела што имаат поинтимен и експериментален карактер.
Секако, активна останува и педагошката работа, која постојано ми носи нова енергија и инспирација. Работата со младите автори често отвора нови прашања и идеи и влијае врз мојот сопствен творечки процес.
Во следниот период публиката може да очекува нови изложби и проекти во кои ќе продолжам да ги истражувам темите на просторот, урбаната меморија, материјалот и човековото присуство во современиот свет.
Фотографиите се од албумот на Методи Исков.
